اختلالات چربی خون

عملکرد چربیها در بدن:

چربي ها ميزان وسيعي از فعاليت ها را در بدن انجــام مي دهند كه حياتــي و براي بقاي بدن لازم هستند:

۱- مهمتريــن ذخيره انرژي بــدن براي مواقعي هستند كه بدن به غذا دسترسي ندارد.

۲ – بــه حفظ گرماي بدن كمك مي كند و از هر عضوي كه آن را احاطه كرده حمايت مي كند.

۳ – نقش مهمي در ساختمان غشاي سلولي دارد.

۴ – بــه عنوان يك پيامبر ســلولي نقش ايفا مي كند و نقش مهمي در رشد، التهاب، ايمني، تنظيم متابوليسم، فشار خون و توليد مثل دارد. تنها برخي از چربي ها در بدن توليد مي شوند و بسياري از آنها بايد توسط غذا به بدن برسند كه به آنها اسيدهاي چرب ضروري گفته مي شود. اســيدهاي چرب ضروري كه به طور اوليه براي بدن لازم هستند آلفالينولئيك اسيد و لينولئيك اســيد است. هر دوي اينها اســيدهاي چرب امگا ناميده مي شوند يا به عبارتي چربي هاي غير اشباع زنجيره كوتاه ناميده مي شوند. اين اســيدهاي چرب از غذاهايي نظير ســبزيجات بــرگ پهن، كدو حلوايــي، روغن دانه آفتابگردان، روغنهاي گياهي، روغن گردو و روغن ماهي به دست مي آيند. ليپو پروتوئينها: تركيب چربي و پروتوئين مي باشــند و اين تركيب ليپيدها را به حركت كردن در كل بدن قادر مي سازد. پروتئينها حلاليت چربيها را بهتر مي سازند و در واقع آنها را امولسيفيه مي كنند. اينها در واقع همان ملكولهايي هستند كه به نام HDL و  LDL شناخته مي شوند. ليپو پروتئينها را بر اســاس نسبت پروتئين به چربي در ســاختمان مولكوليشان، تقسيم بندي مي كنند ( شيلو ميكرونها ، VLDL ، IDL، LDL، HDL )

كار اصلي ليپو پروتئينها كمك به حركت چربي ها در جريان خون اســت. علاوه بر آن اين مواد بخش اصلي غشــاي ســلولي را تشــكيل مي دهند و به عنوان غشاي سلول در تنظيم محتواي آب سلول و همچنين المانهاي داخل سلولي نقش دارند. شــيلو ميكرونها بزرگترين ليپو پروتئينها هســتند كه به طور عمده از تري گليســيريدها تشــكيل شده اند. اين ليپو پروتئينها به انتقال چربيهاي موجود در غذا از روده به ارگانهاي مختلف مثل كبد، بافت چربي و عضلات كمك مي كنند.

VLDL : توســط كبد توليد مي شوند و در ساختمان آن تري گليســيريدها، كلســترول و آپوليپو پروتوئينها نقش دارند اين ماده، چربيهاي توليد شده در بدن را به بافتهاي محيطي انتقال مي دهد.

LDL : سرشار از كلسترول است و از VLDLساخته مي شود. عملكرد اصلي LDL انتقال كلسترول از كبد به ساير قســمتهاي بدن است. LDLبه نام كلسترول بد شناخته مي شود زيرا به ديواره عروق خوني وارد شده و كلسترول را ته نشين مي سازد و بنابراين ريسك ساخته شدن پلاكهاي عروقي را بالا مي برد.

HDL : كــه به عنــوان ليپو پروتوئيــن محافظت كننده شناخته مي شود، چربيهاي ته نشين شده و رسوب كرده در بدن را جهت پردازش بيشتر به كبد برمي گرداند و بنابراين كلسترول را از پلاكهاي آترواسكلروز به كبد بر مي گرداند، به همين دليل به HDL ،كلسترول خوب گفته مي شود.

تري گلیسیریدها:

تري گليســيريدها مي توانند مشــتق از چربي هاي حيواني و يا گياهي باشند و به دو گروه اشباع و غير اشــباع طبقه بندي مي شوند. فرمهاي غير اشباع معمولاً مايع هستند و داراي دماي ذوب پايين تري مي باشــند و انواع اشباع معمولاً جامدتر هستند و داراي نقطه ذوب بالاتري مي باشند.

علل موثر بر سطح خوني كلسترول و تري گليسيريدها در بدن:

۱ -رژيم غذايي يك فاكتور مهم و اصلي براي سطح كلسترول و تري گليسيريد خون است.

يك رژيم غذايي سرشــار از اســيدهاي چرب اشباع باعث بالا رفتن كلسترول خون مي شود و رژيمهاي غذايي پر از كربوهيدرات باعث تري گليسيريد بالا مي شود.

۲ – ورزش كــردن، ورزش منظــم بــه كاهش كلسترول خون و افزايش HDL كمك ميكند و در عــوض زندگي كم تحرك و ورزش نكردن باعث چاق شدن و افزايش كلسترول خون مي شود.

۳ – ارث: در ســطح كلســترول خون و ميزان استعداد و ابتلا به چاقي نقش دارد.

۴ – ســن: با افزايش ســن احتمــال افزايش كلسترول خون بالاتر مي رود و اين اولاً به دليل كم تحرك تر شــدن به دنبال افزايش ســن و ً ديگر به دليل مراحلي از زندگي مثلا يائســگي در خانم ها.

۵ – استرس: افزايش فشارهاي روحي و عصبي و استرس هاي روحي و جسمي مي تواند منجر به تغييراتي در پروفايل چربي شود. علاوه بر عوامل خطر ذكر شــده، در برخي بيماريهاي سيســتميك مثل: ديابت، مقاومت به انســولين، هيپوتيروئيدسيم، سندرم متابوليك و مشــكلات كبدي و كليوي و برخي داروها مثل ديورتيك ها ( ادرارآدرها) و بتابلوكرها افزايش اســتعداد ابتلا به اختلالات چربي خون مشاهده مي شود.

ســندروم متابوليك به گروهي از مشكلات همزمان گفته مي شود كه باعث افزايش ريسك ابتلا به بيماري هاي عروق مغزي و قلبي مي شود. سندروم متابوليك غالباً با چاقي مركزي بدن، بالا رفتن فشار خون، اختلالات پروفايل چربي و مقاومت انسوليني مشخص مي شود. مقاومت انســوليني حالتي است كه در آن ســلولهاي بدن پاسخ مناسب را به انسولين نمي دهنــد و اين حالت غالباً با بيماري هايــي مثل اختلالات چربي خون، افزايش انعقاد پذيري خون و التهاب عروقي همراه است. مقاومت به انســولين در سلولهاي چربي باعث افزايش تجزيه چربي ها در بافت چربي و بالا رفتن ســطح اسيدهاي چرب آزاد در خون مي شود. از طرفي مقاومت به انسولين پاكسازي VLDLرا از جريــان خون كاهــش مي دهد كه اين VLDLموجــود درگردش خون تبديل به LDLو ســاير ليپو پروتئينهايي مي شــود كه در داخــل عروق باقي مي مانند. هيپوتيروئيدي ( كم كاري تيروئيد) نيز مانع از تجزيه LDLميشــود و باعث افزايش سطح كلسترول خون مي شود.

افزایش چربي خون ( اعم از کلسترول و تري گلیسیرید) باعث افزايش احتمال خطر ابتلا به بيماريهاي قلبي عروقي و حوادث عروق مغزي مي شود. از طرفي تشــكيل پلاكهاي چربي در عروق محيطي مي تواند باعث كاهش خونرســاني به اندامها شــود و باعــث علائمي نظير لنگش هنگام راه رفتن و يــا درد پاها به دنبال فعاليت سريع و طولاني مدت.

چه راههایي براي تشخیص وجود پلاکهاي آترواسکروز در افراد وجود دارد؟

۱ -تستهاي خوني كه منجر به تشخيص كلسترول بالا و تري گليسيريد بالا مي شوند.

۲ – اندازه گيري ســطح قند خون ( قند خون بالا احتمال ابتلا به پلاكها را بالا مي برد).

۳ – استرس تست يا تست ورزش: از فرد خواسته مي شود كه روي تردمیل بدود و همزمان نوار قلب وي را ثبت مي كند.

۴- عكس سيند براي بررسي احتمالي موارد غير نرمال

۵ – الكتروكارديوگرام ( نوار فعاليت الكتريكي قلب)

۶ – اكوكارديوگرافي

CT SCAN– 7۸- آنژيوگرافــي : در اين روش با تزريق مــاده رنگي به داخل شريان مي توان سير آن را در خون با اشعه X بررسي كرد و هر جا اختلال ســير اين ماده در رگ پيش آيد ميتوان به وجود پلاك آترومي در آن ناحيه پي برد.

درمان اختلالات چربي:

با تنظيم سبک زندگی و رژيم غذايي مي توان فاكتورهاي خطر مســبب اين عامل را تا حد زيادي برطرف كرد و اگر به تنهايي و با رژيم غذايي و ورزش نتوان پروفايل چربي خون را كنترل كرد و در وضعيت نرمال حفظ كرد توصيه به استفاده از دارو مي شود.