پیری پوست

پير شدن پوســت تحت تاثير فاكتورهاي بسيار زيادي مي باشد. نظير اشعه  UV، مصرف بيش از حد الکل، مصرف بيش از حد تنباكو و آلودگي هاي محيطي. پيري پوست همراه با از دست رفتن بافت فيبروي پوست ، كاهش تجديد سلولي و كاهش نســبي تراكم شبکه عروقي و غده اي پوست اســت. از طرفي سازمان دفاعي پوست هم كه مسئول حفظ رطوبت سلولي اســت با افزايش سن مختل مي شود. (هيپودرم) نيز فرو ميريــزد (به خصوص در نواحي صورت و دســتها) . روند پيري تا حدود زيادي به آرايش ژنتيکــي فرد و نحوه زندگي وي ارتباط دارد به طوري كه در حالت معمول ميزان فعاليت فيزيولوژيك پوســت در ميانسالي به %۵۰خود كاهش مي يابد و اگر از روشهاي حمايتي براي تقويت سيســتمهاي دفاعي پوست استفاده شود كيفيت و جواني پوست سريعا افت مي کند.

آناتومي و عملكرد پوست:

پوست از سه لايه مشخص و مجزا به نامهاي اپيدرم، درم و هيپودرم تشــکيل شده است و هر لايه داراي آرايش ســلولي منحصر به فرد خود ميباشد.

اپیدرم: يعني خارجي ترين لايه شــامل كراتين كه باعث اســتحکام پوست مي شود، مانين كــه در لايه بازال يا پايه اي اپيدرم قرار دارد و در واقع تعيين كننده عمق رنگ پوست اســت و دست آخر سلولهايي به نام لانگر هانس كه در ايمني پوست نقش دارند نيز در اپيدرم واقع شده اند. اپيدرم در واقع پوست را در برابر محيط محافظت مي کند.

درم: بلافاصله در زير اپيدرم قرار دارد و در واقع داربست و استحکام پوست را تشکيل مي دهد و بر خــلاف اپيدرم لايه درم حاوي عروق خوني ، اعصاب و فيبرو بلاستها است و گيرنده هاي حسي را تشکيل مي دهد و مواد غذايي را به ســلولهاي پوست مي رساند و پايه پوست را تشــکيل مي دهد. فراوانترين مواد پيوندي موجود در درم كلاژن و پروتئينهايي است كه عملکرد اوليه آنها نگهداري سفتي و قوام پوست است.

هیپودرم : لايه زيرين پوست كه همان هيپودرم است شامل آديپوسيت هاست (سلولهاي چربي) كه مســئول حفظ حرارت پوســت مي باشند. همچنين پوســت شامل غدد سبابه (چربي) و عرق مي باشــد كه از خشکي پوست جلوگيري ميکند از پوست در برابر باكتريها محافظت مي کند و حرارت مركزي بدن را حفظ مي کند.

فاکتورهاي مسبب پیري پوست:

پيري زودرس پوســت نتيجه فاكتورهاي متعددي نظير استرســهاي فيزيکي و رواني، مصرف بيش از حد الکل، تغذيه نامناســب، پرخوري، آلودگــي هاي محيطي و مواجه با اشعه ماوراء بنفش است.

ژنتیک:

سلولهاي پوست جزء گروهي از ســلولهاي بدن هستند كه خيلي زود پير مي شوند و بايد جايگزين شــوند. با افزايش ســن روند همانند سازي سلولهاي پوســت به دلايل ژنتيکي ( DNA) كند مي شود و اين منجر به پيري پوست مي شود.

هورمونها:

با افزايش سن سطح هورمونهاي جنسي استروژن و تستسترون و همچنين ميزان هورمون رشد كاهش مي يابد. اين هورمونها تاثير فوق العاده اي بر روي پوست دارند و همانطوركه افزايش هورمونهاي جنسي در دوران بلوغ منجر به آكنه مي شود كاهش آنها در سنين بالاتر منجر به پيري پوست مي گردد. در خانمها كاهش ســطح اســتروژن در سنين يائســگي باعث تغييرات خاص در پوست مي شــود. استروژن بر ضخامت پوســت، چروكهاي پوستي و رطوبت پوست تاثير مي گذارد. اســتروژن در تنظيم ميزان تکثير و جابه جايي سلولهاي پوستي با سلولهاي جوان نقش دارد و باعث تازه شدن پوست مي شود.

استرسهاي اکسیداتیو:

از آنجا كه پوســت خارجي ترين لايه بدن اســت و در مواجهه با محيط اطراف قرار دارد، خيلي تحت تاثير آســيبهاي محيطي اســت يکي از اين موارد اشعه ماوراء بنفش اســت. به دنبال تابش اشــعه ماوراء بنفش به پوست ملکولهايي به نام راديکالهاي آزاد در پوســت توليد مي شوند كه باعث تخريب سلولها مي شوند و نتايجي نظير لك شدن پوست، افتادگي و شلي پوست و چروكها را به بار مي آورند از طرفي امروزه توليد اين راديکالهاي آزاد را در افزايش استعداد پوست به واكنشهاي آلرژيك موثر دانسته اند. با افزايش ســن و كاهش ايمني پوست از يك طرف و وجود اين راديکالهاي آزاد از طرف ديگر استعداد ابتا به عفونتهاي پوستي و همچنين سرطانها بيشتر مي شود.

افزایش گلیكاسیون:

جالب اســت بدانيد همان اتفاقي كه براي پروتئينهاي گوشت هنگام طبخ سريع گوشت مي افتد كه منجر به قهوه اي رنگ شــدن پوست مي شــود به مرور زمان براي پروتينهاي بدن انســان مي افتد و اين روند بخصوص هنگامي كه در غياب رطوبت پروتئينهاي بدن با كربوهيدرتها و گرما مواجه مي شــوند تسريع مي شــود. وقتي قند وارد جريان خون مي شود محصولات نهايي حاصل از متابوليسم قند پيوندهاي شيميايي قوي با پروتئينها از جمله كلاژن برقرار مي کند و اين رشــته ها خاصيت ارتجاعي خود را از دســت می دهند و سفت و شکننده و مستعد از هم پاشيدن مي شوند.

اشعه ماورای بنفش: بدنبال تابش اشعه UVبه سلولهاي اپيدرم اين سلولها از ذخاير ويتامين Cو ويتامين E تخليه مي شــوند. بنابراين ظرفيت آنتي اكسيداني اين سلولها كاهش مي يابد و پير شدن سلولها تسريع ميشود.

طول موج اشــعه UV و تاثیر آن بر پوست:

UV.A يا اشــعه با طول مــوج بلند كه درصد بيشــتر اشــعه هاي خورشيد را تشکيل مي دهد، ۹۰-۹۵درصدبه صورت عميقتــر در اپيــدرم و درم نفوذ مي کند. اين همان قســمت از اشعه آفتاب است كه مســوول افزايــش رنگ، بــه دنبال آفتاب گرفتن و برنزه شدن پوست است. همچنين در برخي افراد باعث حساسيت پوستي متعاقب تابش مستقيم و طولاني آفتــاب به پوســت مي شــود.بنابراين بد نيســت بدانيد كه برنزه شدن زير آفتاب شاهدي است بر آسيب پوستي به دنبال تماس با نور آفتاب و نزديکتر شــدن به پيري پوست.

UV.B  پنج درصد از اشــعه UV را شــامل مي شــود و مسؤول ايجاد سرطان پوست غير مانومايي است. همچنين اين طيف از اشعه، مسئوول ساختن ويتامين Dدر سلولهاي پوستي و پيش ساز ويتامين Dاست كه امروزه برخي معتقدند كه ســاختن ميزان مورد نياز روزانه ويتامين D صرفاً توســط پوســت به ميزان آسيبي كه آفتاب به پوست مي رساند نمي ارزد.

يکي ديگر از فاكتورهاي خارجي كه روند پيري پوســت را تشديد مي کند تنباكو و سيگار اســت افراد سيگاري غالبا پوســتي با خطوط چروك مشــخص تر دهيدراته( كم آب و خشــك) و افتاده دارند و جالب است بدانيد آثار سيگار به ميزان چشمگيري ظرف مدت ۹ماه پس از ترك سيگار از بين ميرود.

نکات تغذيه اي:

امروزه تغذيه نقش مهمي در حفظ سلامت پوست بازي مي کند.

كربوهيدراتها: همانطور كه در بالا بحث شــد مصرف زيادشان منجر به تسريع روند پيري مي شود.

چربيها: از آنجا كه نقش مهمي در ساختمان ديواره سلولي دارند بنابراين حفظ تعادل در مصرف چربيها و بخصوص مصرف انواع مفيد آنها يعني اســيدهاي چرب ضروري( امگا۳ و۶ ) بسيار مهم است. امروزه اعتقاد بر اين است كه در يك رژيم غذايي مفيد سطح امگا ۶ بايد ۱۵برابر امگا ۳باشد.

منابع امگا ۶(آراشــيدونيك اســيد) در زرده تخم مرغ، پوست مرغ خانگي و نه صنعتي و روغن ماهي سرشــار از امگا ۳ ( آيکوزاپنتانئوتيك اسيد )و( آيکوزاهگزانئوتيك اسيد ) مي باشــد و امگا سه براي برخي بيماريها نظير آكنه، پســوريازيس و روزاسه بسيار مفيد است.

ریز مغذیها و آنتي اکسیدانها:

اين مواد به پوســت جهت حفظ ظرفيت آنتي اكســيداني خود و البته ساير بافتهاي بدن كمك مي کنند از جمله اين مواد مي توان به CATECHINدر چاي سبز، آنتو سيانين در توت سياه و كلم قرمز، باي فاونوئيدهاي موجود در مركبات كاروتنوئيدها مثل ليکوپن و لوتئين موجود در گوجه فرنگي و جنيستئين GENISTEINموجود در سويا

نمک:

تحقيقات نشــان داده كه مصرف زياد نمك و پرفشــاري خــون از حجم و تراكم مويرگهاي خوني مي كاهد و پرهيز از مصرف نمك و كنترل فشار خون به افزايش تراكم جريان خون مويرگي در پوست كمك مي کند.

مصرف کالري:

تحقيقات نشــان داده كه محدود كردن ميــزان دريافت كالري روزانه ( فقط به حد مورد نياز و نه بيشتر) منجر به افزايش طول عمر پوست و بهبود روند نوسازي سلولها مي شود.