آلزایمر یك وضعیت پیشرونده و برگشت ناپذیر است که با از دست رفتن حافظه شروع مي شــود و علائم بیماري به مرور با گذشت زمان شدیدتر مي شود به طوریکه منجر به کاهش پیشرونده خرد ورزي و تفکر مي شود و باعث تغییراتي در شخصیت فرد مي گردد.
ساختمان مغز و عملکرد بخشهاي مختلف مغز:
مغز مهمترین ارگان در بدن اســت که مرکز سیستم عصبي بدن مي باشد و فعالیتهاي حیاتي بدن را کنترل می کند مغز از چهار لوب (قسمت) تشکیل شده است که شامل لوب پیشاني، لوب آهیانه یا پاریتال و لوب اکسیپتیال یا پس سري و لوب تمپورال مي باشد. لوب پیشــاني مسوول کنترل حرکات عضلات، تصمیم گیري هاي پیچیده و آموزشهاي پیچیده، لوب پاریتال یا آهیانه مســوول تحلیل داده هاي حسي مي باشد. لوب تمپورال یا گیجگاهي مســوول پردازش کردن حس شــنوایي، حافظــه و مهارتهاي زبان و لوب پس ســري مسوول پردازش اطلاعات مربوط به حس بینایي است و سیستم لیمبیك یا آمیگدال هم بخش دیگري از مغز است که احساسات ابتدایي و پایه نظیر ترس و هیجان را پردازش می کند و بخشي به نام هیپوکامپ مسوول حافظه کوتاه مدت است. ســاقه مغز علایم حیاتي مثل تنفس ضربان قلب و میزان فشــار خون را کنترل می کند و تالاموس یك ایســتگاه مهم بین حسها و ۴ لوب می باشد.
نورون ها:
نورونهــا در واقع مواد ســاختماني ابتدایي سیســتم عصبي هســتند که ســیگنالهاي عصبــي را پردازش مي کننــد و یك به یك انتقال مي-دهند و این کار را از طریق انتقال پیامهاي الکتریکي و یا شــیمیایي ( واسطه هــاي شــیمیایي ) بین مغز و نخــاع انجام مي دهند. در بیمــاري آلزایمر یك مــرگ تدریجي در میان ســلولهاي عصبي اتفــاق مي افتد که این منجــر به قطع ارتباط میان ســلول ها شــده و به جاي سلولها پلاکهاي آمیلوئیدي جایگزیــن مي شــود. جایگزینــي پلاکهاي آمیلوئیدي به جاي ســلولهاي عصبي از یك طرف و درهم پیچیدگي و نا بســاماني رشته هاي عصبي باقیمانــده از طرف دیگر منجر به کاهش کفایت و کارایي ســلولهاي عصبي می شود و این همان چیزي است که منجر به پیشرفت بیماري آلزایمر می شود.
همانطور که بیماري پیشــرفت می کند این تنزل و از کارافتادگي شــدیدتر می شــود و سیگنالهاي شیمیایي (نوروترنسمیترهاي مغزي) نیز کاهش مي یابند. در بیماري آلزایمر هیپوکامپ که مســوول حافظه کوتاه مدت مي باشــد. یکي از اولین جاهایي است که آسیب مي بیند آمیگدال بخش بعدي است که آسیب مي بیند، بنابراین علائمي نظیر ناپایداریهاي احساســي مثل فوران احساســات و عدم کنترل احساسات (مثل خشم و عصبانیت) و هیجانات اتفاق مي افتد. آسیب پیشرونده ســاقه مغز منجر به الگوي خواب نامنظم می شود. آسیب لوب فرونتال (پیشــاني) باعث می شود که فعالیتهاي پیچیده دستخوش اختلال شود و تصمیم گیري انجام فعالیتهاي چند مرحله اي و پشــت سر هم (نظیر پخت و پز) و فعالیتهاي حسي نظیر شنیدن و دیدن هم دچار اختلال می شود. همانطور که بیماري پیشــرفت می کند قسمتهایي از مغز که در حافظه، هوش، قضاوت و زبان و رفتار نقش دارند دچار اختلال میشوند.
چرا این بیماري به نام آلزایمر خوانده می شود؟
آلزایمر نام یك پزشــك آلماني بود که براي اولین بار پلاکهاي آمیلوئیدي و رشته هاي عصبي در هم پیچیده را در ســاختمان مغز زني که با این بیماري فوت کرده بود پیدا کرد.
آیا بیماري آلزایمر ارثي است؟
آلزایمر با شــروع زودرس یا آلزایمر فامیلیال یك بیماري نادر ارثي است که در سالهاي بین ۳۵-۶۵ســال بروز می کند و بچه هاي یك زوج که یکي از آنها مبتلا به آلزایمر زود رس باشد۵۰درصد احتمال دارد که به این بیماري مبتلا شود ولي آلزایمر دیررس پس از ۶۵سالگي کاملا به ژن وابسته نمی باشد و لزوماً بچه هاي فرد مبتلا به این نوع آلزایمر مبتلا نمی شوند.
علائم بیماري:
علائم بیماري غالباً مدتها پس از شروع پاتولوژي بیماري بروز می کند.
آیا علائم هشدار دهنده اي قبل از بروز بیماري وجود دارد؟
۱ – اختــلال حافظه کوتاه مدت، مثل از یاد بردن کارهــا و وظایف روزمره به طوریکه زندگي روز مره را مختل کند و یا عدم توانایي به خاطر سپردن چیزي
۲ – ناتواني در برنامه ریزي کردن و یا حل کردن مشکلات روزمره زندگي مثل پرداخت قبوض ماهیانه و ….
۳ – ناتواني در به پایان رساندن وظایف خانوادگي در محیط خانه
۴ – گم کردن زمان و مکان
۵ – مشــکل در فهم تصاویر دیدني، ناتواني در خواندن، قضاوت کردن راجع به فواصل و آدرسها و رنگها و کنتراستها
۶ – ناتواني در استفاده از کلمات در صحبت کردن و یا نوشتن به طوریکه این افراد قادر به پیوستن به یك محاوره نمی باشند.
۷- گم کردن اشــیا و ناتواني در بازگشتن به همان مسیري که طي کرده اند.
۸- تنزل کردن از موقعیت کاري و اجتماعي و عدم توانایي تحمل تغییر
۹- تغییرات در خلق و شــخصیت: این افراد ممکن اســت گیج، بدبین، افسرده و ترسو ، مضطرب و عصبي شوند این افراد ممکن است خیلي راحت در محیط خانه، در محیط کار و یا در ارتباط با دوستان دچار ناراحتي شوند. در مراحــل آغازین، علاوه بــر کاهش قدرت حافظــه و ناتوانــي و مشــکل در آموختن، علائمــي نظیر کاهش انرژي و کاهش توانایي انجام حــرکات خودجوش، تغییر مداوم خلق و خو (از یــك حالت به حالت دیگر در مدت زمان کوتــاه) گیجي عدم توانایي در برقراري ارتبــاط با محیط (که نهایتــاً منجر به از کار افتاده شــدن و منزوي شدن فرد می شود) به وجود مي آیــد بطوریکه به مــرور فقط افراد آشنا و محیط هاي آشنا را براي ارتباط برقرار کردن انتخاب می کنند. در مراحل کمي پیشــرفته تر فرد براي انجام فعالیتها و مسولیتهاي ساده احتیاج به کمك دارد. در ایــن مرحلــه فرد اختــلال حافظه بیشتري نسبت به مرحله قبل دارد و کارهایي که خود اخیراً انجام داده را فراموش می کند. در این مرحله ممکن است به خوبي آشنایان را تشــخیص ندهد. دچار اختلال و زحمت در صحبت کردن، خواندن و نوشــتن، لباس پوشیدن می شــود. دچار اختلال در خواب می شود و در این مرحله فرد تقریباً به صورت فیزیکال ناتوان می شود. در مرحله پیشرفته فرد کاملا ناتوان می شود. توانایي غذا خوردن، صحبت کردن ، شناختن افراد را از دست می دهد، دچار بي اختیاري و عدم کنترل ادرار و مدفوع می شود. به مرور از نظر جسمي ضعیف و ضعیفتر می شوند به خصوص گروهي که در تخت بستري می شوند دچار بیماریهایي نظیر اختلال تنفسي، زخمهاي بستر و… می شوند.
آیا بیماریهاي دیگري وجود دارد که تابلویي شبیه به این علائم ایجاد کند؟ بلــه، برخي از بیماریها و برخي داروهــا می توانند این علائم را تقلید کنند مثل تومورها، حوادث عروقي مغز، افســردگي شــدید، اختلالات غده تیرویید و اختلالات تغذیه اي. تشخیص به موقع این اختلالات به درمان موفق تر این علائم کمك می کند.
چه افرادي ممکن است آلزایمر بگیرند؟
افرادي که والدینشــان مبتلا به آلزایمر در ســنین پس از ۶۵ســالگي شده اند ممکن است آلزایمر بگیرند عوامل محیطي مثل سطح تحصیلات پایین، رژیم غذایي نامناسب، بیماریهاي قلبي، سکته مغزي، فشار خون بالا کمبود برخي ویتامین ها می تواند منجر به افزایش خطر ابتلا به این بیماري شود.
بنابراین تغذیه مناســب سرشــار از ویتامین ها کنترل چربي خون و کلسترول، کنترل قند در افراد دیابتي و کنترل فشارخون در افراد مبتلا به پر فشاري خون، ورزش کردن، خــوب خوابیــدن و انجام فعالیتهاي ذهني که قدرت تفکــر، حافظه و منطق و قضاوت ذهن را درگیر می کند (مثل حل کردن جدول و پازل و حفظ کردن شعر) کنترل میزان اســترس و داشتن زندگي فعال اجتماعي ميتواند در پیشگیري از ابتلا به آلزایمر نقش داشته باشد.
