درد چیست؟

دردهــا را بطــور كلــي بــه دو دســته Nociceptiveو Neuropathicتقســيم مي كنند:

Nociceptive يعني دردهايي كه در پاســخ به محركهايي نظير ســرما، گرمــا، ضربه ها و …. بوجــود مي آيند و در اين نوع درد بايد گيرنده درد توســط يك عامل محيطي تحريك شــود مثل ســرما، گرماو… سپس اين تحريك به مغز مخابره مي شود.

Neuropathicيعني به دنبال آســيبي كه به يك عصب و گيرنده عصبي مي رســد (يا به هر دليلي مشــكلي براي آن عصب بوجــود مي آيد،) محركي كه در حالت عــادي قابليت ايجاد درد را نداشــته عصب را تحريك مي كند به طوريكه سيگنالهايي به مغز مي فرستد كه منجر به احساس درد، گزگز و …. مي شود. انــواع مختلفي از دردهــاي نوروپاتيك وجــود دارد كه به علل گوناگوني ايجاد مي شــوند كه اين علل را به انواع

1- نامشــخص

۲- ارثي (دردهاي مشــابه در افــراد يك فاميل وجود دارد)

۳- ناشــي از يك اختلال ســاختماني و …. طبقه بندي مي كند.

بنا بر آنچه در بالا توضيح داده شــد، دردهاي Nociceptive دردهاي مفيدي هستند كه با يك محرک خاص ايجاد مي شوند، با مصرف مسكن قابل تسكين هستند و به درمان با مسكنها پاسخ خوبي مي دهند و اگر وجود نداشته باشند با حيات منافات دارند. ولي دردهاي نوروپاتيك مكانيسم غير طبيعي دارند محرک مشــخصي براي آنها وجود ندارد و به درمان با مســكنها به خوبي پاسخ نمي دهند و چون يك فرآيند غير طبيعي هستند مكانيسم دفاعي نيز به حساب نمي آيند، پس براي بدن نفعي ندارند.

 ميزان شــيوعي كه براي دردهاي نوروپاتيك تخمين زده شــده چيــزي در حدود % ۲-۱۰ از جمعيت نرمال است. ميزان شيوع دردهاي نوروپاتيك در ميان ديابتي ها چيزي در حدود %۶۰ مي باشد. شايعترين محل براي دردهاي نوروپاتيك در پاها و اندام تحتاني است و در برخي موارد نظير نورالژيتري ژمينال (نورالژي عصب ســه قلو) درد در صورت و گردن احســاس مي شود.

علل دردهاي نوروپاتیك: اغلب اوقات علل مشخص و واقعي براي اين قبيل دردها وجود ندارد ولي برخي علل شناخته شده عبارتند از:

۱- آسيب به عصب يا پايانه عصبي كه به دنبال جراحي ايجاد مي شود.

۲- شيمي درماني 

۳- درد به دنبال قطع يك عضو 

۴- ديابت 

۵- ويروس تب خال

۶- برخي از مشكلات عصبي مثل نورالژي تري ژمينال

۷- عفونت HIV

۸- MS

۹- مصرف بيش از حد الكل

۱۰- سندروم تونل كارپ

۱۱- سكته مغزي

مهمترين علامت نوروپاتي درد است:

درد ممكن اســت به صورت يك درد بسيار شــديد و ناگهاني يا يك درد عميق و مبهم باشد. درد فرد ممكن اســت بدون هيچ محركي شروع شــود و يا با محركي كه در حالت عادي درد ايجاد نمي كند ايجاد شــود. علاوه بر درد احساس گزگز و مورمور، كاهش عكس العملها، ضعف يــا اختلال در درک حداكثر و حداقل دماها، مشــكلات در اندامها كه مي تواند باعث اختلالات حركتي شود. گاهي نوروپاتي باعث اختلال در خواب شبانه مي شود و باعث افسردگي مي گردد.

تشخیص نوروپاتي ها:

 غالباً توســط پزشــك با اخذ يك شــرح حال دقيق از بيمار در مورد حــوزه درد، ماهيت درد و شــدت آن، چگونگي شــروع و خاتمه درد و عوامل محركي كه احتمالاً مي توانستند موجب بروز درد شــود و ســپس معاينه فيزيكال دقيق و انجام اقدامات پاراكلينيــك لازم صورت مي گيرد. برخي از عوامل خطر مستعد كننده به نوروپاتي شامل:

 1- ديابت كه بزرگترين ريسك فاكتور همراه با نوروپاتي هاست. بيش از %۵۰ از مردم ديابتي در طول مدت بيماري خود به نوروپاتي دچار مي شوند.

۲- كمبودهاي ويتاميني مثل كمبود ويتامين هاي B12و …. و ساير كمبودهاي ويتاميني

۳- برخي بيماريهاي ارثي مثل شاركوت ماري توث 

۴- سوء مصرف الكل كه منجر به كمبود ويتاميني شده باشد. 

۵- استرس و فشار زياد كه غالباً به دنبال اختلالات گردش خون ايجاد مي شود. 

۶- برخي از داروهايي كه براي درمان برخي بيماريها استفاده مي شوند مثلا درمان سرطان (شيمي درماني)

۷- تزريق بوتاكس 

۸- آسيب به عصب به دنبال حوادث و يا بيماريهاي عفوني 

۹- سندرم تونل كارپ و سندرم گيلن باره 

۱۰- نارسايي مزمن كليوي

۱۱- نارسايي مزمن كبدي

۱۲- اختلالات شديد تيروئيد 

۱۳- اختلالات خونرساني كه ميتواند منجر به كاهش اكسيژن رساني به عصب شود. 

۱۴- مواجهه با برخي عوامل شيميايي مضر در محل كار 

۱۵- فشار وارد كردن يك تومور بر روي عصب ،HIV

۱۶-آميلوئيدوز، آرتريت روماتوئيد، لوپوس و…

درمان:

نوروپاتيهــا را نمي تــوان صرفــاً بــا بعضي داروهــاي كاهنــده درد درمان كــرد و معمولاً درمــان چنــد دارويي و چنــد جانبه بــراي اين افراد در نظــر گرفته مي شــود. همين باعث مي شــود كه مشــكلات زيادي بــراي درمان اين افــراد وجود داشــته باشــد، بطوري كه تنها % ۵۰-۶۰ افــرادي كــه از يك نوروپاتــي رنج مي برند احســاس خلاصــي از درد را به دنبال مصــرف برنامه دارويي تجربه مي كنند. درمان چند جانبه اين افراد شــامل مراحل زير اســت: 

۱- درمان علت ايجاد كننده در صورت امكان

۲- داروهايي كه درد را كاهش مي دهند

۳- روشهاي درماني فيزيكال

۴- حمايتهاي روانپزشكي 

۵ – و نهايتاً اگر با ۴ قدم بالا به درمان و خلاصي از درد نرسيم بايد روشهاي جراحي را در نظر بگيريم.

استفاده از داروهاي OTC (داروهايي كه بدون نسخه پزشك قابل تهيه هستند) در درمان درد اين افراد خيلي موثر نخواهد بود و اين يكي از وجوه افتراق اين دردها از دردهايNociceptiveمي باشد.

داروهايــي كــه بــراي درمــان اين افــراد اســتفاده مي شــود شــامل مجموعــه اي از :

 1 – NSAID ها داروهاي غير استروئيدي ضد التهاب نظير بروفن، ديكلوفناک، پيروكسيكام و ….

۲ – داروهاي ضد افسردگي مثل سه حلقه اي ها و SNRIS)selective serotonin- norepinephrine reuptake inhibitors)

۳ – داروهاي ضد صرع و ضد تشنج

۴ – و نهايتاً مسكنهاي اوپيوئيد (Opioid)

۵ – درمان موضعي با ليدوكائين (بي حسي موضعي)

۶- تزريق داخل پوستي بوتاكس 

۷- وسايل الكتريكي قابل كاشت زير پوست براي فرستادن ايمپالسهاي الكتريكي به عصب مربوطه درمانهاي فيزيكي براي تخفيف درد بسته به آنكه طبيعت درد به چه صورت است و عامل مسبب آن چه مي باشد در نظر گرفته مي شود.

برخي از درمانهاي فيزيكال شامل: 

۱ – فيزيوتراپي 

۲- محركهاي طناب نخاعي كه در اين روش الكترودهايي را بر روي محل عبور طنابنخاعي در خارج از بدن و بر روي سطح پوست قرار مي دهند.

۳ – استفاده از بي حسي موضعي براي بلوک عصبي عصب مسبب درد 

۴ – محركهاي عصبي از وراي پوست

۵ – طب سوزني درروشهــاي درمــان جراحــي الكترودهايــي را در نواحــي از مغز و يا طنــاب نخاعي كار مي گذارنــد (بدون آنكه وارد پرده مننژ شــود) كــه در واقع پيامهاي عصبــي كه نابه جا به مغز و يا نخاع مي رســد و باعث احســاس درد مي شــود را مسدود مي كنند. علاوه بر درمانهاي بالا، از آنجا كه نوروپاتيها خيلي با اســترس، افســردگي و مشــكلات رواني عصبي مرتبط هســتند درمانهاي ســايكولوژيك و رواني در كنترل آنها نقش بســزايي دارند. درمانهاي دارويي، مشــاورههاي روانشناختي و شــركت در كارگاههاي روان درماني و روان شناختي …. مديتيشــن ، يــوگا ، ماســاژ نيز موثر بوده اند. مكملهــاي دارويي مثل آلفاليپوئيــك اســيد بخصوص در افــراد مبتلا به نوروپاتــي ديابتي موثر بوده انــد. ويتامين درمانــي بنفوتيامين ( benfotiamin ) نيــز در افراد مبتلا به نوروپاتــي ديابتي موثر بوده اند.