استرس اکسیداتیو که حاصل عدم توازن میان تولید رادیکال هاي آزاد و دفاع آنتي اکسیدانهاي بدن مي باشد، در بیماري دیابت افزایش یافته است.یکي از عواملي که منجر به افزایش استرس اکسیداتیو مي گردد، هیپرگلیسمي است. با توجه به وجود استرس اکسیداتیو و اثر آن بر تسریع عوارض میکرو و ماکروواسکولر دیابت، مطالعات گسترده اي جهت بررسي نحوه کاهش اکسیدان هاي بدن و استفاده بهینه از آنتي اکسیدان هاي سنتتیک و غیر سنتتیک صورت گرفته است. همچنین اثرات آنتي اکسیداتیو در گیاهان مختلف در سال هاي اخیر مشاهده شده است و همگي حاکي از نقش بسیار پررنگ استرس اکسیداتیو در بیماري دیابت و ایجاد عوارض آن بوده اند.

فیتوکمیکال هاي خوراکي که پلي فنول ها قسمت عمده اي از آنها را تشکیل مي دهند ممکن است بر روي بیماري هاي مزمن ناشي از چاقي مانند دیابت نوع ۲ تاثیر گذارد. فیتوکمیکالها، بخصوص پلي فنولها (که در انواع میوه ها، سبزیجات، انواع توتها، نوشیدني ها و گیاهان دارویي موجود مي باشند،) ممکن است بر روي هموستاز چربي و گلوکز در بدن تاثیر گذاشته و در نتیجه سبب کاهش ریسک بیماريهاي متابولیک و دیابت نوع ۲ گردد. چاقي و به هراه آن بیماري هاي ناشي از چاقي مانند دیابت نوع  ۲ و بیماري هاي قلبي عروقي به سرعت در سراسر جهان در حال افزایش مي باشد. چاقي با تجمع زیاد بافت چربي در بدن بخصوص در اطراف شکم و پهلو دیده مي شود،

ریسک بیماري هاي متابولیک مانند مقاومت به انسولین، دیسلیپیدمي و فشار خون را افزایش مي دهد. استرس هاي اکسیداتیو نیز نقش مهمي در ایجاد مقاومت به انسولین ناشي از چاقي، در بدن ایفا مي کند.

آنتي اکسیدانهاي مختلفي که در غذا موجود مي باشد، نقش مهمي در کاهش بیماريهاي ناشي از چاقي دارند. رژیم غذایي حاوي میوه ها، سبزیجات و غلات؛ نقش مهمي در کاهش ریسک ابتلا به دیابت نوع ۲ دارند.

فیتوکمیکالها دسته بزرگي از متابولیت هاي ثانویه در گیاهان را تشکیل مي دهند که در ایجاد رنگ و طعم در میوه ها و سبزیجات نقش دارند. نقش آنتي اکسیدان فیتوکمیکال ها بخصوص پلي فنول ها و کاروتنوییدها بسیار مورد مطالعه قرار گرفته است و هم اکنون ارتباط این فیتوکمیکال ها با دیابت نوع ۲ در حال بررسي مي باشد.

مطالعات متعدد،کاهش آنتي اکسیدان ها در پلاسما مانند توکوفرول،کاروتن ، لوتیین، وتینول و اسکوربیک اسید را در طي دوران ابتلا به دیابت و بیماري هاي ناشي از آن بررسي کرده اند. فلاونوییدها، کاراتنوئید ها، اسکوربیک اسید و توکوفرول از مهم ترین آنتي اکسیدان هاي مورد مطالعه هستند. برخي از ویتامین هاي آنتي اکسیدان و مشتقات آنها در تنظیم جذب سلولي گلوکز و ترشح انسولین و نیز متابولیسم لیپیدها موثر هستند. عصاره بلوبري سبب افزایش جذب گلوکز توسط سلول هاي ماهیچه در حضور انسولین مي گردد.

عصاره رنگي ذرت بنفش که حاوي مقدار زیادي cyaniding glucoside مي باشد در کنترل دیابت ناشي از چاقي موثر مي باشد. از آنتی اکسیدان های مهم می توان به کاروتنوئیدها، ویتامین ث، ویتامینای، سلنیوم و فیتو کمیکالها اشاره کرد. بهتر است آنتی اکسیدان ها از طریق مواد غذایی طبیعی وارد بدن شوند، نه مکمل ها به طور خلاصه میتوان گفت علی رغم متابولیسم طبیعی بدن، با در معرض قرار گرفتن یک سری شرایط مانند سیگار و دود سیگار، آلودگی ها، ورود مواد شیمیایی غیر ضروری به بدن از هر طریقی، اشعه و حتی استرس، در بدن رادیکال های آزاد تولید می شوند که می توانند به بدن آسیب برسانند؛ این عوامل اکسیدان ها هستند. اکسیدان ها از طریق ایجاد رادیکال های آزاد، آسیب هایی در طولانی مدت به بدن رسانده و بسیاری از بیماری های مزمن را ایجاد می کنند. آنتی اکسیدان ها از عواملی هستند که سلول ها را در مقابل اکسیدان ها محافظت کرده و مانع از تخریب سلولی و آسیب های مزمن از جمله انواع سرطان ها، بیماری های قلبی، دیابت و… می شوند.

انواع آنتی اکسیدانها

کاروتنوئیدها: کاروتنوئیدها پیش سازهای ویتامین آ هستند. فیتوکمیکال هایی که در میوهها و سبزی های زرد، نارنجی و قرمز وجود دارند.

ویتامین ث :  ویتامین C از جمله عوامل بسیار مهم در سیستم ایمنی بدن است. همچنین در تولید کلاژن در بدن نقش بسیار ضروری دارد. مرکبات، سبزیجات و میوههای تازه سرشار از این ویتامین هستند. این ویتامین در مقابل حرارت حساس بوده و در حرارت بالا مقدار زیادی از آن هدر می رود. در بالغین مرد روزانه ۹۰میلی گرم و در بالغین زن ۷۵ میلی گرم در روز نیاز است.

ویتامین ایی: ویتامین E از جمله ویتامین های محلول در چربی است که در سیستم ایمنی بسیار مهم و ضروری است. بهترین منابع غذایی ویتامین E شامل: آجیل، مارگارین و روغن های گیاهی مثل روغن جوانه گندم، سویا، بادام، گردو، فندق، ذرت، دانه کتان و زیتون است. نیاز آن در بالغین روزانه ۱۵ میلی گرم می باشد.

سلنیوم:  سلنیوم از جمله عناصر کمیاب است که در بدن به میزان کم وجود دارد و علی رغم این میزان کم، بسیار ضروری و حیاتی است. سلنیوم در پیوند با پروتئین در بدن به عنوان یک آنتی اکسیدان بسیار قوی عمل کرده و بدن را در مقابل رادیکالهای آزاد حفظ می کند.

 در یک سری مطالعات چنین به نظر می رسد که میزان ابتلا به بیماری های قلب و عروق و سرطان در افرادی که محتوی سلنیوم برنامه غذایی اشان بالاتر بوده، کمتر است. آنتی اکسیدانها از عواملی هستند که سلول ها را در مقابل اکسیدان ها محافظت کرده و مانع از تخریب سلولی و آسیب های مزمن از جمله انواع سرطان ها، بیماریهای قلبی، دیابت و… می شوند. محتوای سلنیوم غذاها، به میزان سلنیوم موجود در خاک یا آبی بستگی دارد که گیاه یا حیوان از آن تغذیه می کند. ولی به دلیل اتصال آن به پروتئین، در تمام غذاهای حیوانی وجود دارد. منابع عمده ی آن شامل غذاهای دریایی، قلوه، جگر، گوشت و ماکیان هستند. محتوای سلنیوم در غلات متفاوت بوده و به محل رویش آن ها وابسته است. روزانه بدن ما ۵۵میکروگرم سلنیوم احتیاج دارد.

فیتوکمیکالها:  فیتوکمیکالها مواد شیمیایی طبیعی هستند که به طور طبیعی در سبزیجات، میوه ها، دانه ها، آجیل و حبوبات وجود دارند. یک دسته از آنها، کاروتنوئیدها مانند بتاکاروتن، لیکوپن، گزانتین و…هستند. دسته ی دیگر فلاونوئیدها هستند. کلیه ی آنتی اکسیدانها را می توان در همه ی گروه های غذایی پیدا کرد، سبزیجات، میوه جات، آجیل، حبوبات، گوشت، مرغ و ماهی. امروزه مکمل انواع آنتی اکسیدانها تولید شده است ولی یادمان نرود تا وقتی که میتوانیم آنها را به طور طبیعی در اختیار بدنمان قرار دهیم، مکملها را کمتر استفاده کنیم.