اکثر افرادی که این علائم را تجربه کرده اند شروع این علائم را به خوردن خوراکیها و یا آشامیدنی های خاص نسبت می دهند همینطور برخی داروها و عفونتها نیز می تواند سبب این اختلال باشد. خوردن غذاهای پرحجم، چرب و تند میتواند باعث سوء هاضمه شود. اختلالات آناتومیك- مانند برخی فتقهای دیافراگمی- نیز از علل ساختمانی این اختلال به شمار می روند.

 در مواردی که علائم سوءهاضمه خفیف و ناپایدار باشد و با فواصل زمانی طولانی اتفاق بیفتد غالباً نیاز به اقدامات درمانی خاصی ندارد و صرفاً با تغییر عادات غذایی و یا مصرف دارو برای مدت کوتاه و به شکل موردی قابل تسکین می باشد .

سوزش سر دل و سوءهاضمه غالباً همراه با هم وجود دارند و به عبارتی با یکدیگر اشتباه گرفته می شود، ولی این درد می تواند علل بسیار متفاوتی داشته باشد . سوزش سر دل در واقع نشانه شایع ریفلاکس اسید است که به دنبال خوردن غذا شروع می شود. در اکثر افرادی که دچار Dyspepsia می شوند برسی های دستگاه گوارشی فوقانی با آندوسکوپ نرمال است و به این حالت Non Ulcer Dyspepsiaیا دیس پپسی بدون زخم می گویند. در این افراد اعتقاد بر این است که در واقع دچار نوعی بیش حساسیتی یا افزایش حساسیت نسبت به حرکات معده یا روده می باشند.

علائم هشدار دهنده Dyspepsiaکه باید ما را نگران کند و به سمت مراکز تشخیص درمان سوق دهد کدام است؟

کاهش اشتها، کاهش وزن، استفراغ، ناتوانی در بلع، مدفوع تیره و سیاه، زرد شدن رنگ پوست و یا چشم ها ، درد شدید هنگام اجابت مزاج.

دقت کنید که علائمی نظیر درد سینه و تعرق، هنگام فعالیت، تنگی نفس و یا دردی که از سینه به سمت فك یا بازو و گردن انتشار می یابد ممکن است درد قلبی باشد و در این موارد لازم است بدون هدر دادن وقت سریعا به پزشك مراجعه شود. موارد عود کننده دیس پپسی می تواند به دلیل اختلالات ساختمانی نظیر: آشالازی(یك بیماری حرکتی مری،) سرطان ها ، تاخیر در تخلیه معده ،داروها مثل (بیس فسفونات ها، اریترومایسین، مکملهای حاوی آهن و NSAIDها) بیماری ریفلاکس معده، مری ، گاستریت، عفونت هلیکوباکتر پیلوری ، برخی علل ناشناخته دیگر اتفاق بیفتد.

آشالازی یك بیماری مری است که در آن انقباضات ریتمیك مری به درستی انجام نمی شود و غذا در انتهای مری باقی می ماند و از طرفی اسفنکتر تحتانی مری هم به موقع شل نمی شود تا غذا به معده تخلیه شود.

 تاخیر در تخلیه معده حالتی است که در آن غذا برای مدت طولانیتر از نرمال در معده باقی می ماند. این اختلال در همراهی با بیماری های نظیر دیابت، بیماریهای بافت همبند و یا اختلالات نورولوژیك اتفاق می افتد. اضطراب و هیجان به خودی خود نمی تواند عامل مسبب سوءهاضمه باشد ولی می تواند باعث افزایش احساس ناراحتی بیمار نسبت به همان مقدار اختلالی که در گذشته وجود داشته بشود و در واقع باعث کاهش آستانه تحمل فرد می شود. 

ابتلا به سرطان ها علائم همراه دیگری نظیر احساس پری، سیری زودرس، کاهش اشتها، استفراغ به دنبال خوردن غذا، زردی پوست ، درد آزار دهنده شدید و…….. دارد.

در بیماری ریفلاکس فرد غالباً از یك احساس سوزش در پشت جناغ سینه شکایت دارد که به دنبال خوردن غذا شروع می شود و می تواند همراه با رگورژیتاسیون ( بازگشت غذا به دهان ) باشد. این بازگشت اسید گاهی می تواند باعث آسیب دیدن مخاط حلق و حنجره و ایجاد حالتی شبیه به آسم و سرفه های شبانه شود.

درمان:

بهترین روش درمان Dyspepsiaدرمان بیماری زمینه ای مسبب این اختلال است. درمواردی که علت زمینه ای برای این اختلال وجود ندارد، غالباً درمان با داروهای وقفه دهنده ترشح اسید معده مانند مهار کننده های پمپ پروتون ویا مهارکننده های گیرنده هستیامین ۲ استفاده می شود.

در برخی موارد هم از داروهای محرک حرکت دستگاه گوارش مانند اریترومایسین، متوکلوپرامید استفاده می شود، در ضمن برای برخی بیماران داروهای ضد افسردگی نیز تجویز می شود. به طور کلی همانطورکه در بالا بحث شد غالب علل Dyspepsiaاختلالات غیرارگانیك دستگاه گوارش و به خصوص قسمت فوقانی دستگاه گوارش یعنی معده و مری می باشد، که به تغییر نحوه و سبك غذاخوردن افراد ، پاسخ داده و نیاز شما را برای مصرف دارو ها برطرف می سازد، عمل به توصیه های نظیر خوردن غذای کم حجم وکم چرب، عدم نوشیدن مایعات، بخصوص نوشابه های اسیدی وسط غذا، نخوابیدن بلافاصله پس از غذا، نشستن در وضعیت نیمه نشسته، انجام ندادن فعالیتهای بدنی مانند خم شدن ، بلند کردن بار سنگین و… می تواند به پشگیری از این حالت کمك کند.

داروهای مهارکننده پمپ پروتونی:

“Proton Pump Inhibitor” مهارکننده های پمپ پروتون گروهی از داروها هستند که به صورت برگشت ناپذیر ترشح اسید معده را مهار می کنند. این داروها قویترین مهارکننده های اسید معده می باشند که در بسیاری از بیماری ها استفاده می شوند که به ترتیب شیوع شامل:

دیس پپسی

زخم های گوارشی( معده و انثی عشر)

قسمتی از درمانH.pylori

بیماری ریفلاکس معده – مری

مری بارت

ازوفاژیت ائوزینوفیلیك

گاستریت ناشی از استرس و پیشگیری از زخم های گوارشی در بیماران بستری دربخش مراقبتهای ویژه، بیماران ترومای شدید و سوختگی وسیع

بیماری گاسترنیوما و زولینگرالیسون که با افزایش ترشح معده همراهند و نیاز به دوزهای ۲-۳برابر معمول دارو دارند.

مكانیسم تاثیر دارو:

PPIsها به طور برگشت ناپذیر سیستم H/KATpaseرا مهار می کنند و این همان پمپ پروتون است که در سلولهای مترشحه اسید در معده وجود دارد. پمپ پروتون در واقع ایستگاه نهایی ترشح اسید معده است و همین موضوع آن را به برترین هدف برای تنظیم اسید معده تبدیل کرده. هدفگیری آخرین و بهترین ایستگاه ترشح اسید معده از یك طرف و خاصیت مهار برگشت ناپذیر دارو، PPIها را به بهترین داروهای کنترل اسید معده در مقایسه با انواع قبلی نظیر آنتاگونیت های H2تبدیل کرده است.

کاهش ترشح اسید در معده می تواند به ترمیم و بهبود زخمهای دئودنال کمك کند. دردهای ناشی از اختلال هاضمه و سوزش سردل را کاهش دهد. از طرفی باید توجه داشت که اسید معده برای هضم موادی مانندپروتئین ویتامین B12و کلسیم لازم است و مقادیر بسیار کم اسید معده باعث Hypochlorhydria می شود و هضم و جذب این مواد را دچار نقصان می کند. PPISها به شکل داروی غیر فعال وجود دارند که دارای بار الکتریکی خنثی هستند و لپیوفیل می باشند به همین دلیل به راحتی از جدار سلول عبور کرده و وارد ساختمانهای داخل سلولی مثل کانالیکولهای سلول پاریتال می شوند، و درمحیط اسیدی داروی غیر فعال تبدیل به فرم غیر فعال ( Protonation ) می شود، بنابراین همانطور که بالا شرح شده فرم فعال به طور دائم در یك پیوند کوالانس با پمپ پروتون سلول پاریتال باقی می ماند و آن را غیر فعال می کند.

فارماکوکینتیک:

میزان جذب اومپرازول در صورت مصرف همزمان با غذا کاهش می یابد این در مورد دارو های نظیر لانزوپرازول و ازومپرازول نیزصدق می کند ولی پنتوپرازول این گونه نیست. نیمه عمر این دارو ها درپلاسما چیزی حدود ۹۰-۶۰دقیقه است ولی بدلیل پیوند کولانی که با پمپ پروتونی سلول پاریتال دارند مهار ترشح اسید به واسطه این داروها تا ۲۴ساعت ادامه می یابد، و تفکیكاین کمپلکس احتمالا نتیجه تاًثیر گلوتاتیون های آنتی اکسیدانی است که در بدن تولید می شوند، و باعث آزاد شدن اومپرازول ازپمپ و دوباره فعال شدن پمپ ترشح اسید می شود. مصرف شکل های تزریقی این دارو ها (پنتوپرازول تزریقی) موفقیت های بسیار بالایی را در درمان زخم های خونریزی دهنده معده و یا زخم های با قابلیت بالای خونریزی فراهم کرده و نقش بسیار مهمی برای ایجاد یكمحیط خنثی و مناسب جهت ترمیم زخم مخاطی ایفا می کند. و این ، مدت زمان بستری بیماران خونریزی گوارشی و مرگ و میرآنها راکم کرده است. مصرف پنتوپرازول تزریقی در بیماران بستری در بخش های مراقبت های ویژه (بیماران دارای سوختگی های وسیع و Multiple Traumaکه به دلیل استرس فیزیکی شدید دچار Stress ulcerها می شوند ) در پیشگیری از بروز خونریزی های گوارشی بسیار موثر بوده و میزان مرگ و میر ناتوانی را در این بیماران کاهش می دهد.

عوارض:

از عوارض بسیار مهم مصرف داروهای PPIsمی توان به کاهش اسیدیته لازم برای جذب برخی مواد غذایی نظیر ،vb12آهن و کلسیم اشاره کرد. بیماران مسن که تحت درمان با دارو های متعدد به دلیل بیماری های زمینه ای مختلف هستند ( نظیر بیماری های قلبی ، کلیوی ،فشارخون واختلالات انعقادی و)…. باید سطح خونی داروهای مذکور را بررسی کرد. 

چون مصرف همزمان ppIs از طرفی باعث کاهش جذب برخی داروها (که برای جذب نیاز به محیط اسیدی دارند) و از طرفی باعث تجمع برخی از داروها در بدن (بدلیل تاثیر بر سرعت پاکسازی توسط کبد دارند) می شود. در ضمن برخی مطالعات ثابت کرده اند که مصرف داروهای PPISبه میزان زیاد در بیماران بدحال بستری در بیمارستان می تواند شانس برخی از انواع پنومونی های اکتسابی از بیمارستان و عفونت کلستریدییایی روده را فزونی بخشد.

 ولی علی رغم آنچه که در بالا شرح شد، عوارض داروهای PPIsبدلیل انقلابی که در موفقیت درمان زخم های گوارشی و سندرم های افزایش ترشح اسید معده ،سوءهاضمه و…. به وجود آورده اند. مصرف این داروها رو به افزایش است. توصیه مهمی که می توان در این رابطه به بیماران کرد آن است که دارو را صرفا با اندیکاسیون قطعی تعیین شده از طرف پزشك مصرف کنند و در مواردی مثل سوءهاضمه ای که بر اثر عادات بد غذایی ایجاد می شود از مصرف سرخود این داروها اجتناب ورزند.